Interventieladder

Bij het COVID-19-vaccinatiebeleid geldt dat de overheid een middenweg moet kiezen. Enerzijds complete keuzevrijheid voor de burger (overheid doet niets), anderzijds geen enkele keuzevrijheid voor de burger (geen enkele keuzevrijheid voor de burger). De interventies bevinden zich eerder op een schaal van mate van ingrijpen op de keuzevrijheid van mensen. In het kader van categoriseren van beleidsinterventies heeft de Nuffield Council on Bioethics in 2007 een zogenoemd interventieladder opgesteld, waarbij iedere trede de keuzemogelijkheid vergroot of verkleint.

Nudging, overreden en adviseren 

Deze drie termen verwijzen naar interventies die tot doel hebben om gedrag te beïnvloeden, zonder dat daarbij inmenging plaatsvindt van de keuzevrijheid. Hieronder volgt een toelichting van deze begrippen.

Nudging

Nudging is een motivatietechniek, waarbij mensen gestimuleerd worden om het gewenst gedrag te vertonen. Het kan ook wel gezien worden als een zacht duwtje in de rug, waardoor iemands keuze wordt beïnvloed (dit kan zelfs onbewust).  Bijvoorbeeld: herinneringen voor een gemaakte afspraak of een laagdrempelig aanbod van vaccinatieplekken bij de ingang van de supermarkt of op het werk. 

Overreding

Bij overreding wordt verwezen naar interventies die met argumenten mensen overtuigen tot gedragsverandering. Het gaat dan voornamelijk om gedragsbeinvloeding met redelijke argumenten.  Bijvoorbeeld: Burgers die twijfelen over COVID-19-vaccinatie voorzien van technische informatie over vaccins (denk hierbij aan informatie over wat er in het vaccin zit of hoe het werkt). Maar ook het verspreiden van misinformatie en desinformatie valt hieronder. 

Advisering

Bij advisering is primair het doel betrouwbare en onderbouwde informatie aanbieden met het doel om mensen in staat te stellen tot het maken van een geïnformeerde keuze.  Bijvoorbeeld: Burgers worden van informatie voorzien ter bevordering van een wel overwogen keuze.

Bron: Rapport van de Gezondheidsraad, 2021: Ethische en juridische afwegingen COVID-19-vaccinatie